Bir Osmanlı Bürokratı Yusuf Franko’nun Karikatürleri

Osmanlı İmparatorluğu’nun XIX. yüzyıldaki  önemli bürokratlarından biri olan Yusuf Franko Kusa Bey (1856–1933), aynı zamanda yetenekli bir karikatüristtir. Osmanlı Hariciyesi’ndeki görevi nedeniyle ve hayatının büyük bir kısmını da İstanbul’da geçirmiş olduğu için, Pera cemiyet yaşamının önemli bir parçası ve iyi bir gözlemcisiydi.

Büyükelçiler, diplomatlar, bakanlar, paşalar, opera sanatçıları, ressamlar, monşerler ve madamların pek çoğu  Pera cemiyet hayatının önde gelen isimleriydi. Bu isimler, Yusuf Franko’nun Types et Charges  (Tipler ve Yüklemeler) ismini verdiği karikatür albümünde ölümsüzleşti. Yusuf Franko, sosyal çevresini oluşturan bu cemiyet insanlarını,  belirli özelliklerine vurgular yaparak onların portrelerini Pera’daki sosyal yaşamı ve siyasi tartışmaları yansıtan zeki karikatürlere dönüştürdü.

Yusuf Franko’ya ait karikatür albümü Youssouf’un tıpkıbasımına eşlik eden derleme kitap, üç makaleden ve karikatürler içindeki karakterlere ait bilgi notları içeren ek bir bölümden oluşmaktadır. Makaleler, Yusuf Franko’nun karikatürlerinin büyük bir bölümünü farklı bakış açılarıyla (aile tarihi ve biyografisi, Avrupa karikatür ve siyasi tarihi, ve Yusuf Franko’nun karikatürleri çizdiği sosyal ve mekânsal bağlam) incelerken, ek bölüm, tıpkıbasımdaki karikatür sırasını takip ederek her bir karikatür hakkında bilgi veriyor. Bu karikatürler 1957 yılında İstanbul’daki bir antika halıcıda keşfedilmiştir.

Pera’nın tarihi, bir efsanenin tarihi olarak kaleme alınmıştır. Artık hayatta olmayan insanların, mekânların aykırılığının vurgulandığı, kimi vakit yerilen, kimi vakit özlem duyulan ve öykülenen, ancak efsunu bol bir dünya. burada mösyöler ve madamlar, operalar ve balolar, bahçeler ve oteller sıkça yer alır.

Bulgar ayaklanması sebebiyle Tophane Kasrında toplanan İstanbul Konferansı.

Bu çizimde görülen kişiler albümün önceki sayfalarında eleştirilen kişiler. Yusuf Franko kendi yaşamıyla birlikte çizimlerini de bitirmiş.

Bir Osmanlı Bürokratı Yusuf Franko’nun Karikatürleri
Tunay Şendal

Yorum Yazın