Ahlak ve estetik

Klasik düşüncenin bugün ile karşılaştırıldığında alâmet-i fârikası herhalde hakikati bütün olarak anlama gayreti ve en sade biçimde ifade etme samimiyetidir. Bütünlük fikrinin ne denli önemli olduğunu paramparça olmuş, dağılmış zihinlere ve toplum hayatına baktığımızda hakikaten daha derinden kavrıyoruz. Bütüne dair tasavvurumuz zayıfladıkça hakikate dair vukufumuz da köreliyor.

Antik bilgeliğin kilometre taşı sayılabilecek kavramlarından biri kozmostu hiç kuşkusuz. Kaos fikrine karşı, varlığı anlamlandırmak için Anaksimandros düzgün süs takısı anlamına gelen kozmos kavramını kullanmıştı. Bir gerdanlık veya kolye gibi, her bir parçanın uyumu, düzenli bütünlüğü kavranmaya çalışılıyordu.

Türkçede evren veya kâinat sözcükleri kozmosa karşılık gelmektedir. Birçoğumuz için evren sözcüğü pek yeni görülebilir fakat kaynaklara bakılırsa eski Türkçede gök kubbe ve kubbe şeklindeki fırın anlamlarına gelmektedir —varlığın içinde piştiği, olgunlaştığı yer olarak ayrıca bir anlamı var mıdır, araştırılmaya muhtaç. Eski Türkçede evrenin diğer bir tarifi ise çark-ı felektir. Bugün ise uzay, kâinat, âlem anlamında kullanıldığı malum.

TDK’nın Türkçe sözlüklerinde evren başlığında bir dizi birbirine yakın tarifle karşılaşıyoruz.

Coğrafya Terimleri Sözlüğü’nde “bütün gökcisimlerinin içinde yer aldığı düşünülen sonsuz varlık”; Eğitim Terimleri Sözlüğü’nde “var olan şeylerin insan zekâsıyla kavranabilen bütünü ve özellikle gök varlıklarının tümü; sayılama bakımından gözlenebilir durumda olan ve birtakım ortak özellikler taşıyan birey ya da nesnelerden oluşan kümeye verilen ad”; Felsefe Terimleri Sözlüğü’nde “gerçekliğin tümü; gök cisimlerinin tümü; uzaysal gerçekliğin tümü; düzenli, birlikli bir yapı oluşturan bütün; düzenli, uyumlu birlik”; Fizik Terimleri Sözlüğü’nde “düzenli ve uyumlu bir bütün olarak düşünülen tüm varlıklar”; Gökbilim Terimleri Sözlüğü’nde “bütün yıldızları, gökadaları, kümeleri, gaz ve bulutları içine alan maddeyle dolu uzayın bütünü”; İstatistik Terimleri Sözlüğü’nde “belirli bir özelliği gösteren bireylerin tümünün oluşturduğu topluluk”; Mantık Terimleri Sözlüğü’nde “yorumlanmış dilin sözünü ettiği tüm nesneleri oluşturmağa yarayan yapı taşları öbeği; belli bir yorumla verilip, yorumun belirlediği tüm anlamları oluşturmağa yarayan dildışı nesne öbeği ya da dildışı nesne öbeklerinden her biri” olarak tarif edilmektedir. Kâinat sözcüğü ise Arapçadan geliyor, tüm varlıklar, mevcudat, âlem, evren anlamını taşıyor.

148 Görüntüleme

Yorum Yazın