Bir Siyasi Teşekkül olarak İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Kuruluşu

1876’da Kanun-i Esasi ve parlamenter sistem Batılı fikirlerden etkilenmiş olan Genç Osmanlıların etkin rolüyle gerçekleşmişti. Ancak Rusya ile meydana gelen 93 Harbi’nin feci neticesinde Sultan II. Abdülhamit 31 Ocak 1876 tarihinde Rusya ile ateşkes imzalamıştı. Kısa bir süre sonra da Sultan tarafından Meclisi-ı Mebusan feshedilmişti. Çünkü savaşa ülke içindeki muhalefet baskısının etkisi neden olduğu gibi, yine onların isteği doğrultusunda teşekkül eden, devlet yönetimi konusunda tecrübesiz ve gelenekleri henüz oturmamış bir meclisle çalışamayan Sultan Abdülhamit böyle bir karar almak durumunda kalmıştı. Bundan böyle II. Abdülhamit idareyi tek başına ele almak suretiyle devletin merkezi otoritesini güçlendirerek ülkesini ayakta tutmak için büyük çaba sarf etmişti. Böylece Osmanlı tarihinde 1908 senesindeki İttihatçıların ihtilaline kadar sürecek bir devir başlamış oluyordu.[1]

İttihat ve Terakki Cemiyeti Osmanlı yenileşme hareketinin bir parçası olarak kabul edilmektedir. Osmanlı Devlet adamlarının Batı’ya ilk yönelimleri; şüphesiz ki bir gereksinim neticesinde ortaya çıkmıştı. Çünkü Osmanlı yöneticilerinde, Batı devletlerinin yeni usul ve erkanlarının savaşlarda galip gelmelerini sağladığı algısının yaygınlaşması nedeniyle Avrupa devletlerine karşı bir merak uyanmıştı. Avrupa’ya yönelmenin zorunluluğu ve Batı’nın bazı usullerinin Osmanlı’ da yürütülmesi ihtiyacı, Osmanlı yöneticileri tarafından kabul edilmişti. Nitekim askeri alanda görülen yenileşme çabaları zamanla diğer alanlara da yansımıştı. Ama bunun neticesi belli bir zaman sonunda olumsuz bir hal aldı. Öyle ki yenileşme düşüncesi genç ve dinamik aydınlar içerisinde, Batı medeniyetini kendi medeniyetinden üstün görerek, günden güne Batı’ya hayran olma biçimine dönüştü.

Her ne kadar Cemiyetin kuruluş tarihiyle ilgili 1889 senesi genel bir görüş olarak kabul edilse de (İttihad-ı Osmani) yurt dışı kaynaklı nizamnameyle ilgili ilk cemiyet bilgileri, İngiliz arşivlerinde belirtildiği üzere İstanbul’daki İngiliz Sefareti üçüncü Kâtibi Max Müller’in 14 Kasım 1895 tarihli raporunda geçmektedir.[2] Böylece cemiyetin resmi kuruluş tarihi için 1895 senesinin en geç temmuz ayında, kurulmuş olduğu söylenebilmektedir. Çünkü bundan önceki, altı sene zarfında İttihat ve Terakki Cemiyeti hakkında bir bilginin, ne Osmanlı Arşivlerinde, ne de İngiliz ya da başka devletlerin arşivlerinde olmaması, bu bilginin doğru olduğunu ispatlar niteliktedir.[3]

331 Görüntüleme

Yorum Yazın