Sözü bilen kişinin, yüzünü ağ ede bir söz

Sözü bilen kişinin,
Yüzünü ağ ede bir söz
Sözü pişirip diyenin
İşini sağ ede bir söz.

Söz ola kese savaşı,
Söz ola yeşerte yasayı,
Söz ola ağulu aşı,
Yağ ile bal ede bir söz.

Sözlerini olgunlaştır,
Yaramazını ayrıştır
Tart sözünü akıl ile,
Söyleme mevsimsiz bir söz.

Gel ey kardeş, ey dost
Sözümü dinle bari
Binlerce mücevheri, altını
Kara toprağa çevirir bir söz.

Kişi bile söz demini,
Demeye sözün kemini
Bu cihan cehennemini,
Sekiz cennet ede bir söz.

Yürü yürü yolun ile,
Gâfil olma bilgin ile
Aman sakın dilinden,
Yük olur canına bir söz.

Yunus şimdi söz yatından,
Söyle sözü gayetinden
Pek sakın o şah katından,
Seni ırak ede bir söz.

 
Açıklama: Yunus Emre’nin bu çok sevilen şiirinin ikinci kıt’ası, çoğunlukla yanlış anlaşılmakta, “Söz ola yeşerte yasayı” yerine, “Söz ola kestire başı” denmektedir.
Bu yanlış kullanım ise şiirin anlamının bozulmasına yol açmaktadır.

Bu yanlış kullanımın nereden kaynaklandığı konusunda şu yazıya bkz.:
“Yunus’u neden doğru anlamıyoruz?”, https://okur-yazar.net/yunusu-neden-dogru-anlamiyoruz-7964/
 

***
[Günümüz Türkçesi ile verilen şiirin eski Türkçesi]

Keleci bilen kişinün yüzini ag ide bir söz
 

Sözi bişürüp diyenün işini sag ide bir söz

Söz ola kese savaşı söz ola bitüre başı
Söz ola agulu aşı balıla yag ide bir söz

Kelecilerün bişürgil yaramazunı şeşürgil
Sözün usıla düşürgil dimegil çag ide bir söz

Gel ahî iy şehriyâri sözümüzi dinle bâri
Hezâr gevher ü dînârı kara toprag ide bir söz

Kişi bile söz demini dimeye sözün kemini
Bu cihân Cehennemini sekiz uçmag ide bir söz

Yüri yüri yolunıla gâfil olma bilünile
Key sakın key dilünile cânına dâg ide bir söz

Yûnus imdi söz yatından söyle sözi gâyetinden
Key sakın o şeh katından seni ırag ide bir söz

 

Keleci ne demektir?

Keleci anlamı: Söz, mânâlı söz demektir. Türkçe bir kelimedir.
Arapça Kelâm söz demektir.

Sözü pişirip diyenin anlamı nedir?

Sözü olgunlaştırarak söylemektir, yani yerli yerinde kullanmak, en uygun zamanda, en uygun sözü söylemek demektir. Söz gümüş ise sükut altındır atasözü bu şiiri yorumlamak için hatırlanabilir. Fakat, bunun tersini de söylemek mümkündür: Tam zamanında, tam yerinde, en uygun şekilde söylenecek söz altından da kıymetlidir. Yunus Emre’nin bu şiirinde söze yüklediği mana bu bakımdan çok büyüktür. Aynı şekilde, Hacı Bektaş Veli’nin “eline, beline, diline sahip ol (hakim ol) derken ortaya koyduğu ilkenin de bir yorumu olarak görülmelidir Yunus’un söze dair hikmetli, bilgece tespit ve uyarıları.

Eline, beline, diline sahip ol, (hakim ol) ne demektir?

Alın teri ile kazandığının dışında başkasının malına el uzatma, yani helal lokma ye demektir. Harama el uzatma demektir. Beline sahip ol demek, cinsel şehvetlerin peşine düşme, hazcı olma, insanları kendi hazzın, zevkin için kullanma, harama uçkur çözme demektir. Allah’ın helal olarak emrettiği, gösterdiği şekilde cinsel ilişkilerini düzenle, aşırılığa kaçma demektir. Diline sahip ol sözü de günahların, gıybetin, iftiranın, hakaretin, insanları üzmenin, gerçeği, hakikati çarpıtmanın, yalanın, kovuculuğun çok büyük ölçüde dil ile olduğuna işaret etmekte, dilin zararlarından uzak durmak öğütlenmektedir.

Sekiz uçmağ ne demektir?

Uçmağ, uçmah veya uçmak eski Türkçede Cennet demektir. Ruhun bedenden ayrılıp göğe yükselmesine atfen uçmağ olarak kullanılmıştır. Sekiz uçmak ile cennetin sekiz katı veya derecesi ifade edilmektedir.

1.498 Görüntüleme

Yorum Yazın